Aptomat Là Gì? Cấu Tạo, Nguyên Lý & Cách Chọn Chuẩn (Update 2026)
Aptomat (tên kỹ thuật: Circuit Breaker – viết tắt CB) là thiết bị đóng cắt tự động, đóng vai trò như “người bảo vệ” cho hệ thống điện. Khác với cầu dao thường (chỉ ngắt thủ công), Aptomat có khả năng tự động ngắt mạch ngay lập tức khi phát hiện sự cố để ngăn chặn cháy nổ và tai nạn điện.
3 Chức năng bảo vệ “sống còn” của Aptomat:
- 🔥 Bảo vệ Quá tải (Overload): Tự ngắt khi dùng quá nhiều thiết bị cùng lúc (dây nóng lên).
- ⚡ Bảo vệ Ngắn mạch (Short Circuit): Ngắt tức thì khi chập điện (dây pha chạm dây trung tính).
- 🛡️ Chống dòng rò (Leakage Protection): Phát hiện rò điện và ngắt để chống giật (chỉ có ở dòng RCBO/RCCB/ELCB).
1. Cấu Tạo & Nguyên Lý Hoạt Động (Giải Thích Đơn Giản)
Để Aptomat có thể “nhảy” đúng lúc, bên trong nó là một tổ hợp cơ khí chính xác gồm 4 bộ phận chính:
- 🔌 Tiếp điểm: Nơi dòng điện đi qua. Thường có 2 cấp (tiếp điểm chính và hồ quang) hoặc 3 cấp. Khi ngắt mạch, tiếp điểm hồ quang mở trước để bảo vệ tiếp điểm chính không bị cháy.
- 💥 Buồng dập hồ quang: Khi ngắt điện đột ngột (đặc biệt khi chập điện), tia lửa điện (hồ quang) sẽ phóng ra. Buồng này gồm các vách ngăn thép giúp chia nhỏ và dập tắt tia lửa, tránh gây nổ CB.
- 🧠 Bộ phận bảo vệ (Trip Unit):
- Rơle nhiệt (Thanh lưỡng kim): Cong lên khi bị nóng do quá tải lâu, đẩy lẫy ngắt mạch.
- Rơle điện từ (Cuộn dây): Tạo lực hút cực mạnh khi dòng điện tăng vọt do ngắn mạch, ngắt điện tức thì (0.0x giây).
2. Phân Loại Aptomat: MCB, MCCB, RCBO Khác Gì Nhau?
Rất nhiều người nhầm lẫn giữa các loại Aptomat. Dưới đây là bảng so sánh nhanh giúp bạn chọn đúng loại:
| Loại CB | Tên gọi dân dã | Chức năng chính | Ứng dụng |
|---|---|---|---|
| MCB | Aptomat tép | Quá tải + Ngắn mạch | Điện gia đình, văn phòng, tải nhỏ (< 100A). |
| MCCB | Aptomat khối | Quá tải + Ngắn mạch (Chịu dòng lớn) | Điện công nghiệp, Aptomat tổng tòa nhà (> 100A). |
| RCCB | Át chống giật | Chỉ chống dòng rò (Chống giật) | Phải lắp kèm MCB. Dùng nơi ẩm ướt. |
| RCBO | Át đa năng | Quá tải + Ngắn mạch + Chống giật | Lựa chọn tối ưu nhất cho gia đình hiện đại. |
3. Giải Mã Thông Số Kỹ Thuật (Người Không Chuyên Cần Biết)
Khi cầm Aptomat trên tay, bạn sẽ thấy rất nhiều ký hiệu. Đừng hoang mang, hãy chỉ quan tâm 3 thông số này:
- In (Dòng định mức – Ví dụ C32, C40): Giới hạn dòng điện cho phép. Ví dụ C40 nghĩa là dòng vượt quá 40A thì át sẽ nhảy.
- Icu (Dòng cắt ngắn mạch – Ví dụ 6000A, 6kA): Đây là thông số quan trọng nhưng hay bị lờ đi.Ví dụ dễ hiểu: Icu giống như “khả năng chịu đòn” của Aptomat. Khi chập mạch, dòng điện tăng vọt lên hàng nghìn Ampe.
- Dân dụng: Chọn loại 6kA (6000A).
- Công nghiệp/Gần trạm biến áp: Phải chọn 10kA trở lên để tránh nổ Aptomat.
- IΔn (Dòng rò – Chỉ có trên CB chống giật): Thường là 30mA cho gia đình (an toàn cho người) và 100mA-300mA cho công nghiệp (chống cháy).
4. Hướng Dẫn 5 Bước Chọn Aptomat Phù Hợp
🧮 Ví dụ thực chiến: Chọn Aptomat cho Bình Nóng Lạnh
Bình nóng lạnh Ariston 30L thường có công suất P = 2500W.
- Tính dòng điện: I = P / U = 2500W / 220V ≈ 11.36A.
- Tính hệ số an toàn (x1.3): 11.36A × 1.3 = 14.7A.
- Chọn Aptomat: Trên thị trường có các dải phổ biến 10A, 16A, 20A.
👉 Kết luận: Chọn Aptomat MCB 16A. Tốt nhất nên dùng RCBO 16A để chống giật trong môi trường ẩm ướt.
Chuyên viên tư vấn & Báo giá
Ms. Khuyên Bùi
Tham khảo thêm bảng tra chi tiết: Bảng chọn Aptomat theo công suất
5. Top 5 Thương Hiệu Aptomat Tốt Nhất Hiện Nay
Dựa trên kinh nghiệm 20 năm làm nghề, đây là đánh giá khách quan về các hãng phổ biến tại Việt Nam:
- Panasonic (Nhật Bản): Phổ biến nhất dân dụng. Ưu điểm: Nhạy, bền, thiết kế đẹp. Giá hơi cao nhưng “đắt xắt ra miếng”.
- Schneider (Pháp): “Vua” về thiết bị điện. Độ bền cực cao, tiêu chuẩn Châu Âu. Thường dùng cho các biệt thự, dự án cao cấp.
- LS (Hàn Quốc): “Ngon – Bổ – Rẻ”. Rất phổ biến trong điện công nghiệp và dân dụng tầm trung.
- Mitsubishi (Nhật Bản): Nồi đồng cối đá, chịu tải cực tốt, thường thấy trong nhà xưởng.
- Sino/Vanlock (Việt Nam): Giá rẻ nhất, dễ mua. Phù hợp cho nhà trọ, công trình ngân sách thấp.
6. Mẹo Chuyên Gia: Cách Kiểm Tra Aptomat “Sống” Hay “Chết”
Làm sao biết Aptomat bị hỏng hay do điện nhà bạn bị chập? Đừng vội thay mới, hãy kiểm tra bằng Đồng hồ vạn năng (VOM):
- Bước 1: Ngắt nguồn điện, tháo Aptomat cần kiểm tra ra ngoài.
- Bước 2: Chỉnh đồng hồ vạn năng về thang đo thông mạch (đo Ôm/Kêu tít).
- Bước 3: Gạt tay gạt xuống OFF -> Đặt 2 que đo vào 2 cực trên/dưới -> Đồng hồ IM LẶNG (Kim không lên).
- Bước 4: Gạt tay gạt lên ON -> Đặt 2 que đo vào 2 cực -> Đồng hồ KÊU TÍT (Kim chỉ về 0).
- 👉 Kết luận: Nếu làm đúng như trên thì Aptomat còn TỐT. Nếu ON mà không kêu hoặc OFF mà vẫn kêu thì Aptomat đã HỎNG tiếp điểm.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQs)
Tại sao Aptomat nhảy liên tục về đêm?
Thường do quá tải (bật nhiều điều hòa cùng lúc) hoặc do dòng rò rỉ từ các thiết bị đặt ngoài trời bị sương ẩm (đèn sân vườn, biển hiệu). Hãy thử tắt từng lộ để khoanh vùng. Xem thêm: Cách xử lý khi CB nhảy liên tục.
Aptomat 1 pha và 2 pha khác gì nhau?
Aptomat 1 pha (1 cực) chỉ ngắt dây lửa (L), dây mát vẫn nối. Aptomat 2 pha (2 cực) ngắt cả dây lửa và dây mát, an toàn hơn nhiều khi sửa chữa.
Kết luận
Aptomat là thiết bị an toàn không thể làm qua loa. Việc hiểu rõ thông số Icu và chọn đúng dòng định mức là chìa khóa để bảo vệ ngôi nhà của bạn.
Cần tư vấn chọn Aptomat chính hãng (Panasonic, Schneider, LS) cho nhà xưởng hoặc gia đình? Liên hệ ngay với KTH Electric để được kỹ sư 20 năm kinh nghiệm hỗ trợ 24/7.
Ông Đỗ Tấn Tuấn là người trực tiếp phụ trách toàn bộ nội dung trên website kth-electric.com. Các bài viết được xây dựng từ nguồn kiến thức chuyên sâu, kết hợp giữa tài liệu tham khảo uy tín (có trích dẫn cụ thể) và kinh nghiệm thực tiễn dày dặn của ông. Vì vậy, bạn đọc có thể hoàn toàn tin tưởng vào tính chính xác và độ tin cậy của thông tin, đảm bảo mỗi nội dung chia sẻ đều mang lại giá trị tham khảo hữu ích và đáng tin cậy.
